Sơn Tây tự hào là vùng đất có những di sản văn hóa quý báu.

Sơn Tây tự hào là vùng đất có những di sản văn hóa quý báu. Với vị trí địa lý nằm ở phía Tây thủ đô Hà Nội; là một trong những điểm trung tâm của xứ Đoài xưa. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử đồng hành với quá trình dựng nước và giữ nước cùng với thủ đô Thăng Long Hà Nội ngàn năm văn hiến. Mảnh đất này vẫn còn hiện hữu và bảo tồn được nhiều giá trị di sản văn hóa quý báu, đó là kho tàng tài sản vô giá, khẳng định sự lao động , ý thức giữ gìn bảo vệ nâng niu của bao thế hệ cha ông đi trước. Mỗi thời gian đi qua, nó luôn khơi dậy niềm tự hào về truyền thống của quê hương trong mỗi người con của xứ sở và khẳng định vị trí vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội; là nền tảng tinh thần động viên Đảng Bộ - chính quyền và nhân dân luôn đoàn kết vững bước, tận dụng các lợi thế tiềm năng, vượt qua khó khăn để xây dựng quê hương mỗi ngày một giàu đẹp – hiện đại – văn minh.

Theo thống kê, trên địa bàn thị xã có 244 di tích các loại, trong đó có 15 di tích được xếp hạng quốc gia, 54 di tích được xếp hạng cấp tỉnh thành phố, 78 di sản văn hóa phi vật thể, trong dó có 05 lễ hội, 6 nghề thủ công, 5 tập quán xã hội, 2 trình diễn, 1 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 18 cây Duối cổ ở khu vực đền lăng vua Ngô Quyền và 90 cây lim, cây cổ thụ trong quần thể di tích Đền Và (Đông Cung) được công nhận là cây di sản văn hóa. Trong đó có những di tích nổi bật đã và đang là điểm đến thu hút đông đảo khách du lịch  trong và ngoài nước như: thành cổ Sơn Tây, Đông Cung (đền Và), quần thể di tích làng cổ ở Đường Lâm. Hầu hết ở địa bàn dân cư nào cũng có di tích dù quy mô và loại hình có khác nhau như: đình, đền, chùa,miếu, giếng, điếm…Gắn với di tích là các lễ hội và hiện vật quý trong và ngoài không gian như: tượng phật, chuông, khánh, trống, đồ thờ, văn bia đại tự, hoành phi, câu đối, sắc phong rồi các cây cổ thụ có tuổi đời hàng mấy thế kỉ trường tồn cùng di tích. Riêng với thị xã Sơn Tây, chúng ta còn tự hào hơn vì đây được ví như Trung tâm của vùng văn hóa xứ Đoài rộng lớn – nơi được Đức Thánh Tản Viên Sơn-  người được mệnh danh là Nam Thiên Đệ Nhất Phúc Đẳng Thần- đứng đầu trong hàng tứ bất tử chọn vùng đất Vân Gia để dừng chân xây Hành cung và trở thành một trong Tứ cung lớn nhất vùng. Sơn Tây cũng là vùng đất gắn liền với sự tích Đức thánh Tản dạy dân chống hạn, săn bắt, đánh cá và bảo tồn nòi giống. Lễ hội ở Đông Cung đền Và vào các năm chẵn (Tý-Ngọ-Mão- Dậu)  là lễ hội lớn nhất vùng thu hút hàng vạn người tham gia, Thành cổ Sơn Tây nằm giữa trung tâm hành chính của thị xã- đây là vị trí đắc địa nhất của vùng được Triều đình nhà Nguyễn lựa chọn sau 2 lần trước chọn vị trí xây thành nhưng không thành công để xây dựng nền tòa thành đá ong độc đáo mang tính chất tòa thành quân sự của vùng Bắc Kỳ thời bấy giờ. Trải qua gần 200 năm tồn tại (từ đời vua Minh Mạng 1822 đến nay), ngoài chức năng là di tích lịch sử văn hóa Thành cổ còn khoác trên mình sứ mệnh như lá phổi xanh điều hòa môi trường sinh thái của khu trung tâm hành chính, là công viên vui chơi giải trí; đặc biệt Sơn Tây còn có quần thể di sản văn hóa làng cổ ở Đường Lâm; với diện tích 164ha, trải dài trên địa giới dân cư của 5 thôn và hơn 6000 nhân khẩu. Đây là bảo tàng sống toát lên những nét đặc trưng điển hình của văn hóa vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ. Ngoài các loại hình di tích, làng cổ ở Đường Lâm còn ẩn chứa trong mình những ngôi nhà cổ được xây cất bằng vật liệu gạch đá ong và kiến trúc gỗ truyền thống đang là nơi trú ngụ ấm áp hài hòa thân thiện của bao thế hệ, Đường Lâm còn là vùng đất của những dòng họ trâm anh thế phiệt, nơi sản sinh ra rất nhiều bậc anh hùng, hiền tài cho đất nước qua các thời kỳ.

Ngoài ra thị xã Sơn Tây còn sở hữu những danh lam thắng cảnh quý như: khu sân gôn hồ Đồng Mô, nơi đóng chân của khu Làng văn hóa du lịch các dân tộc Việt Nam, hồ Xuân Khanh…

Những năm qua, nhà nước đã dành nhiều sự quan tâm cho công tác bảo tồn giữ gìn và phát huy các giá trị di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn thị xã. Các di tích được bảo tồn tôn tạo nguyên trạng, ngoài ra là các công trình phụ trợ, hệ thống hạ tầng. Công tác bảo tồn còn nhận được sự hảo tâm đóng góp tự nguyện của nhân dân và các tổ chức ở trong và ngoài địa phương. Nghị quyết của đại hội Đảng các cấp cũng như rất nhiều văn bản, đường lối chủ trương của nhà nước luôn xác định, phải xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc; Văn hóa là nền tảng động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội; trong đó các di sản văn hóa đóng vai trò vô cùng quan trọng .Với định hướng bảo tồn gắn liền với phát triển di sản văn hóa được giữ gìn, tôn tạo theo đúng quy định của pháp luật . Cơ quan chính quyền cùng nhân dân sống trong khu di tích phải biết khai thác phát huy có hiệu quả mang lại lợi ích cho người dân vì nhu cầu của du khách không chỉ đi tham quan tìm hiểu di tích mà họ còn muốn trải nghiệm khám phá nhiều nội dung khác như: trải nghiệm, mua sản phẩm du lịch, lưu trú, cho nên mỗi người dân sống tại khu di sản cần biết chủ động tạo ra các sản phẩm mô hình dịch vụ đáp ứng nhu cầu của khách du lịch. Đó cũng là động lực góp phần nâng cao công tác tuyên truyền nhận thức trong cộng đồng dân cư để bảo tồn di sản 1 cách hiệu quả bền vững hơn. Tuy nhiên trong quá trình bảo tồn, phát huy các giá trị di sản cũng cần quan tâm đến lĩnh vực bảo vệ môi trường không gian cảnh quan, nâng cao ý thức tuân thủ các quy định của du khách cũng như cử chỉ hướng dẫn thân thiện mến khách của  nhân dân và đội ngũ làm việc tại di tích. Các cấp chính quyền và nhân dân thường xuyên bám sát các nội dung văn bản chỉ đạo hướng dẫn của nghành chủ quản. Ý kiến phản hồi của du khách và nhân dân trong công tác bảo tồn khai thác các giá trị của di tích, Xây dựng thương hiệu của sản phẩm du lịch có chất lượng, uy tín, thân thiện gần gũi hiếu khách, loại bỏ các hủ tục mê tín dị đoan chạy theo lợi ích trước mắt, thường xuyên trảo đổi tập huấn học hỏi các kỹ năng như phát triển du lịch từ Di sản, tăng cường công tác an ninh trật tự, phòng chống cháy nổ, nạn trộm cắp cổ vật, quản lí sử dụng nguồn công đức một cách hợp lý, công khai minh bạch, tiếp nhận các hiện vật công đức theo hướng dẫn.Bảo tồn các di sản Văn hóa của quê hương luôn nhận được sự tham gia của mọi người, mọi nhà bằng sự đóng góp về vật chất, tinh thần  cho công việc này đều thể hiện tấm lòng hướng về cội nguồn, trân trọng những tài sản vô giá mà bao thế hệ để lại. Mỗi giá trị văn hóa vật thể hay phi vật thể được gìn giữ bảo vệ luôn trường tồn đồng hành với thời gian, có sức lan tỏa và tác động to lớn trong cuộc sống đương đại, góp phần động viên cổ vũ nhân dân luôn đoàn kết, cùng nhau xây dựng cuộc sống gia đình ấm no hạnh phúc, quê hương giàu đẹp- truyền thống- hiện đại văn minh.

Giữa guồng quay đô thị hóa, những ngôi nhà cổ ở Đường Lâm (Hà Nội) mang lại cảm giác thanh bình, thư thái
Kẹo dồi với nhân lạc thơm bùi còn thịt quay đòn với phần bì giòn tan tỏa hương thơm nức mũi với gia vị riêng là hai đặc sản nổi danh mang đậm hồn quê nơi làng cổ Đường Lâm.