Quy hoạch làng cổ Đường Lâm vừa được UBND thị xã Sơn Tây công bố. Trong đó, những quy định về xây dựng, sửa chữa nhà cửa giải quyết khá hài hòa giữa việc bảo tồn và phát triển đời sống người dân. Tuy nhiên, cần có giải pháp để người dân trong làng cổ cùng được hưởng lợi từ việc bảo tồn, phục vụ hoạt động du lịch. Bởi nếu không giải quyết được vấn đề lợi ích kinh tế, rất có thể câu chuyện người dân chối bỏ danh hiệu di tích làng cổ lại tái diễn.

Bản quy hoạch "chiều" lòng dân

Điều mà nhiều người dân làng cổ Đường Lâm (thị xã Sơn Tây) chờ đợi nhất ở Quy hoạch bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích làng cổ Đường Lâm là khu vực gia đình họ sẽ được xây dựng thế nào, cao bao nhiêu, có cho phép sửa chữa hay không, nhất là người dân thôn Mông Phụ - khu vực bảo vệ cấp I. Trước đây, đã từng có ý kiến cho rằng, khu vực này sẽ giữ nguyên để phục vụ công tác bảo tồn. Nhưng khi công bố Quy hoạch, người dân Mông Phụ đã... "thở phào". Tại đây, các công trình chủ yếu được xây dựng một tầng. Nhưng tại những vị trí ít quan trọng, người dân được phép xây lên đến hai tầng theo mẫu thiết kế được duyệt. Tuy nhiên, hai tầng này sẽ gồm một tầng chính, một tầng lửng, có chiều cao từ mặt sân đến đỉnh mái không quá 7,5 m. Có thể nói, quy định này đã đáp ứng mong muốn của nhiều người dân. Bản thân việc đề xuất cho phép xây tầng lửng có khống chế chiều cao cũng là biện pháp dung hòa được hai luồng ý kiến trước đây: Một là bảo tồn nguyên trạng, không cho cơi nới về chiều cao; hai là cho phép xây hai tầng ở một số vị trí (hai luồng ý kiến này tồn tại trong cả giới khoa học).

Khu vực bảo vệ cấp II gồm các thôn: Đông Sàng, Cam Thịnh, Cam Lâm, Đoài Giáp, gồm chủ yếu các công trình xây dựng một hoặc hai tầng. Tại một số vị trí có thể cho phép xây ba tầng, tầng thứ ba là tầng lửng, chiều cao từ mặt sân đến đỉnh mái không quá 10,65 m. Với những quy định rõ ràng, có tham khảo ý kiến của nhiều bên, trong đó có cả ý kiến người dân, những tranh cãi về xây dựng cơ bản sẽ được chấm dứt.

Điều đáng chú ý ở Quy hoạch là không chỉ bảo tồn cấu trúc không gian, kiến trúc nhà ở, di tích, mà làng cổ còn được bảo tồn cả phương thức xây dựng truyền thống, các giá trị phi vật thể như lễ hội, biểu diễn nghệ thuật, văn hóa ẩm thực, trang phục truyền thống, nghề truyền thống (làm tương, làm bánh kẹo..), các mối quan hệ cộng đồng như dòng họ, xóm giềng... cũng được quan tâm gìn giữ. Ngoài ra, một số yếu tố cấu thành nên không gian làng cổ đã mất như lũy tre, ao làng cũng được khôi phục phù hợp.

Kinh tế là nền tảng cho bảo tồn

Trong buổi làm việc với thị xã Sơn Tây và nhân dân làng cổ Đường Lâm cách đây gần một năm, Bí thư Thành ủy Hà Nội Phạm Quang Nghị nhận định, việc hưởng lợi từ danh hiệu làng cổ ở Đường Lâm là chưa thật sự công bằng đối với người dân trong làng.

Danh hiệu làng cổ là của chung nhưng lợi ích kinh tế chủ yếu một số hộ gia đình có nhà cổ được hưởng. Nhiều nhà khoa học, chuyên gia khẳng định, những quy định về bảo tồn, xây dựng vừa nêu chỉ thật sự phát huy tác dụng nếu giải quyết được bài toán kinh tế.

Với 1.500 hộ gia đình và 6.000 người dân, không thể nào tất cả các hộ gia đình cùng làm du lịch, cùng mở cửa đón khách tham quan, nhất là khi khu vực năm làng cổ ở xã Đường Lâm mới chỉ đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 đón 200.000 lượt khách/năm.

Đường Lâm cần tìm hướng đi phù hợp cho việc chuyển đổi kinh tế.

Giáo sư Trần Đức Cường, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam khẳng định: Đường Lâm vốn là làng cổ thuần nông. Việc thay đổi cơ cấu kinh tế để làm du lịch, để người dân có lợi là cần thiết nhưng không thể biến Đường Lâm thành... phố thị. Bởi làng cổ thuần nông có nét đẹp riêng, nếu biến làng thành phố thì khách tham quan chắc chắn sẽ không thích đến. Phó Chủ tịch Hội Di sản Việt Nam, Phó Giáo sư Đặng Văn Bài khi nói về Đường Lâm cũng rất quan tâm đến vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Theo ông, lâu nay, chúng ta mới quan tâm đến bảo tồn di tích, mà chưa quan tâm đến sản phẩm du lịch và dịch vụ đi kèm. Với trường hợp Đường Lâm, đây không phải là làng nghề truyền thống cho nên không thể đưa một nghề thủ công nào đó vào làng, mà nên tái cơ cấu hoạt động nông nghiệp, để người dân làm nông nghiệp nhưng vẫn phục vụ du lịch. Như ở Hội An, đã có trường hợp rất thành công với mô hình du lịch kết hợp nông nghiệp là làng rau Trà Quế. Khách du lịch được trải nghiệm "làm nông dân", được ăn các sản phẩm nông nghiệp sạch và mua các sản phẩm rau sạch, rau đặc sản từ làng Trà Quế về làm quà. Đường Lâm hoàn toàn có thể làm theo mô hình này.

Khách tham quan có thể trải nghiệm việc trồng rau, trồng lúa...

và mua sản phẩm. Vấn đề đặt ra là hướng dẫn người dân chọn lựa giống cây trồng và cách làm. Riêng việc phát triển sản phẩm chăn nuôi ở Đường Lâm rất thuận lợi vì có sản phẩm nổi tiếng là giống gà Mía.

Theo các chuyên gia, nếu được tổ chức tốt, làng cổ Đường Lâm sẽ hình thành "dây chuyền" cung ứng sản phẩm du lịch. Hộ gia đình có nhà cổ đẹp chuyên cung cấp dịch vụ tham quan, các hộ gia đình khác cung ứng thực phẩm, quà tặng cho khách du lịch. Việc phát triển nông nghiệp sạch để trở thành sản phẩm du lịch ở Đường Lâm sẽ rất có ý nghĩa khi nguy cơ thực phẩm bẩn luôn thường trực.

Hơn nữa, Đường Lâm lại có thị trường tiêu thụ rất lớn là Thủ đô Hà Nội. Sau khi công bố Quy hoạch, thị xã Sơn Tây được UBND thành phố giao xây dựng đề án để phát huy giá trị làng cổ Đường Lâm. Hy vọng đề án sẽ góp phần giải quyết được những vướng mắc ở làng cổ, tạo giá trị vững chắc cho công tác bảo tồn.

 

GIANG NAM
12:33:06 26/10/2015 - Lượt xem: 2645
Tin liên quan