Đến thăm quần thể di tích làng cổ ở Đường Lâm ngoài các điểm tham quan tiêu biểu, các giá trị nổi bật du khách không thể không bỏ qua một loại hình di tích quý là nơi trú ngụ sinh sống của các thế hệ người nông dân đó là những ngôi nhà cổ. Nó được nằm ẩn mình phủ màu ngói vẩy cá rêu phong đã có tuổi đời vài thế kỉ… hội tụ trong ngôi nhà ấy là những phong tục tập quán, tín ngưỡng, gia phong cổ truyền… Nó hội tủ đầy đủ những yếu tố của làng quê Việt cổ truyền thống, nhà cổ và những nét sinh hoạt đã và đang trở thành đề tài hấp dẫn sự tham quan nghiên cứu của đông đảo du khách, là nguồn cảm hứng si mê sáng tạo lớn cho các tác phẩm nghệ thuật Hội họa, điêu khắc, nhiếp ảnh… Những ngôi nhà ấy được xây dựng bằng các vật liệu đăc trưng của vùng Xứ Đoài xưa từ các loại gỗ quí hàng tứ thiết như: đinh- lim- sến- táu, re, lát, trai, nghiến, đến các loại dân dụng phổ thông rẻ tiền hơn như: xoan, mít, keo, muồng, trám, tre, mía, vầu, luồng,.. gạch bát tràng , gạch chỉ, thẻ , đá xanh, tảng, kèm theo là các phụ kiện như: rơm, rạ, bùn non, mùn cưa, trấu, đất sét mịn. Trong đó nói trên và đangs chú hơn cả là các nhà cổ thường được xây cất bằng gạch đá ong 1 loại vật liệu sẵn có, bền ở ngay trong lòng đất cổ, nó được khai thác đơn giản, dễ kiếm, chịu được khí hậu thay đổi( mưa, nắng) đá ong luôn đảm bảo không khí trong nhà mát về mùa Hạ, ấm áp về mùa Đông, thế nên ngôi làng cổ này còn được gọi với cái tên Làng cổ đá ong Đường Lâm. Các nhà cổ thường được xây dựng quay về hướng Nam.

 

   

Các công trình không thể thiếu gắn với nhà cổ là tường bao, nhà ngang, nhà bếp, giếng nước, sân, bình phong, chuồng nuôi gia cầm, gia súc, vườn, cây hương, cổng, nhà nào có diện tích rộng thì dào thêm ao thả cá. Cổng ra vào thường được làm đôi mái che, khung cánh bằng gỗ dùng bản lề cối. Hai cánh cổng có tay nắm. Nhà được thiết kế theo kiểu 5 đến 7 hàng chân với 7 gian hay 5 gian 2 dĩ (dĩ ở đây là khoảng diện tích người ta làm thêm 2 bến của 2 gian nhà cuối). Cửa ra vào được chia làm 2 loại ( bức bàn và cánh phố). Loại cánh phố có thể thao tác nhấc ra vào dễ dàng được ngày xưa các cụ thiết kế như vậy để phòng khi nhà có việc lớn (cỗ tiệc hiếu, hỉ, giỗ, khao thọ…) thì gia chủ cho người tháo ra đặt xuống đất thay chiếu và tạo cảm giác thông thoáng trong nhà, gian giữa và hai gian cạnh thường được bố trí ban thờ tổ tiên, dưới ban thờ chính đặt bộ sập hay phản dày bằng gỗ lim, hay gian cạnh giữa phía trái phải đặt bộ trường kỷ. Trên bàn có bộ bát uống nước chè xanh (chè được ủ trong hũ cói), bên cạnh có chiếc điếu bát hút thuốc lào, ống nứa để vài que đóm châm thuốc, dưới gầm bàn để bình vôi, cơi trầu nhỏ màu gụ tối cho các cụ ăn trầu, một số nhà có kết cấu kiểu “nội tự ngoại khách” (bên trong thờ gia tiên, bên ngoài là nơi tiếp khách) được ngăn cách bằng bục quá gối. Hai buồng là nơi dành cho con gái hoặc con dâu. Gian giữa xưa còn được bố trí cái hòm gian bốn chân để cất thóc.

   

Một số hũ, chum, bồ…hay đồ vật quý đựng nông sản (Lạc, ngô, khoai, đậu tương) thường được để ở hai gian giáp gian dĩ, ngoài ra còn có những vật dụng lỉnh kỉnh như: xoong, nồi, bát đũa… ngoài hiên nhà thông thường được bố trí chõng tre cùng vài ba chiếc ghế tre nhỏ, ngách nhà thường để thoáng, trên nền xưa đổ xi măng mà có thể dùng 3 cách là: lát gạch bát hay đổ xỉ vôi hoặc để nguyên đất rồi dùng đầm, vồ đập cho nó chắc, mặt nền nhà chủ hay dùng các hạt trám cưa đôi để đóng xuống đất theo các hình lục lăng, hình bình hành để tạo độ ma sát. Hệ thống Hán Nôm cổ cũng được lưu trú và bài trí nhiều trong nhà như: các bức hoành phi, đại tự, câu đối cùng 1 số nét hoa văn, chạm trổ quí ở xà nóc, quá giang, câu đầu, cổng, bức thùng. Trong nhà cổ hiện còn một số nhà đang bảo lưu được các đồ vật quý liên quan đến cuộc sống, sản xuất, sinh hoạt, tập quán của dòng họ như: Đồ thờ cúng, gia phả, ghế, cối đá, tranh ảnh, hòm, rương. Vườn nhà dù rộng hay hẹp cũng đóng vai trò quan trọng làm sinh động cho ngôi nhà như tạo màu xanh trồng cây ăn quả, rau xanh, gia vị, các cây cảnh quý, khoảng sân luôn bảo đảm đón ánh nắng mặt trời, góc sân lưu giữ cái chum to, nhỏ để đựng tương, thời nền kinh tế còn chủ yếu dựa vào tính tự túc, tự cấp, chiếc chum được ví như cái tủ bảo quản thức ăn quý như: cà xé phay, thịt lợn…Hiện nay trong quần thể di tích làng cổ Đường Lâm còn bảo tồn gìn giữ được nhiều ngôi nhà cổ quý. Nó là sản phẩm và quá trình lao động, công lao to lớn của nhân dân. Cùng với các di tích khác, nhiều nhà cổ đang là tài sản, điểm tham quan  quý báu thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Vì vậy việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích nhà cổ rất cần được sự quan tâm của Nhà nước và sự hợp tác chia sẻ của cộng đồng dân cư.

 

03:08:35 19/04/2017 - Lượt xem: 1855
Tin liên quan